Στρατηγική Στελέχωσης: Η Πρόσληψη ως Μέρος του Επιχειρηματικού Σχεδίου

Όποιος παρακολουθεί τον κόσμο της τεχνολογίας τα τελευταία τρία χρόνια, έχει μάθει να φοβάται τη λέξη «απολύσεις». Είναι εύκολο να θυμηθεί κανείς την απόφαση της Netflix να απολύσει μεγάλο μέρος του προσωπικού της στις αρχές του 2021 και το χάος που ακολούθησε. Αν ακόμα και μία από τις φαινομενικά «άτρωτες» εταιρείες MAANG οδηγήθηκε εκεί, τότε ήταν θέμα χρόνου να ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι. Startups, scale-ups, καθιερωμένες εταιρείες, ακόμα και οι υπόλοιποι τεχνολογικοί κολοσσοί ακολούθησαν με μαζικές απολύσεις. Οι «χρυσοί» καιροί της εργασιακής ευημερίας στον τομέα της τεχνολογίας κηρύχθηκαν λήξαντες, υποστηρικτικές ομάδες για απολυμένους δημιουργήθηκαν, και ένα σύννεφο αβεβαιότητας κάλυψε ολόκληρο τον κλάδο.

Αλλά γιατί είναι τόσο τρομακτική αυτή η λέξη; Πώς φτάσαμε ως εδώ; Και τι πρέπει να μάθουμε από όλα αυτά;

Κόστος Απόλυσης vs Κόστος Πρόσληψης

Οι απολύσεις δεν είναι ποτέ εύκολη διαδικασία. Το προφανές είναι το ανθρώπινο κόστος: εκατοντάδες ταλαντούχοι επαγγελματίες βρίσκονται άνεργοι από τη μια μέρα στην άλλη, καθήκοντα μένουν στη μέση, και το αίσθημα ασφάλειας καταρρέει ακόμα και για όσους «δεν επηρεάστηκαν» από τον πρώτο γύρο – γιατί ποιος ξέρει πόσοι άλλοι θα ακολουθήσουν. Όσοι μένουν πίσω καλούνται να σηκώσουν το βάρος των συναδέλφων τους που έφυγαν.

Αυτή η εικόνα σπάνια φτάνει στους μετόχους ή στη διοίκηση, που είναι αποκομμένοι από την καθημερινότητα. Γιατί λοιπόν να ενδιαφερθούν οι «ψυχροί θιασώτες» της αύξησης κερδών; Η περικοπή προσωπικού φαίνεται σαν γρήγορος τρόπος για να βελτιωθούν τα περιθώρια κέρδους. Οπότε ας μιλήσουμε με αριθμούς.

Σε αντίθεση με τη δημοφιλή πεποίθηση, το κόστος ενός εργαζόμενου δεν ξεκινά ούτε τελειώνει στον μισθό και στα επιδόματα του. Η διαδικασία πρόσληψης από μόνη της έχει σημαντικό κόστος: αγγελίες, headhunters, employer branding, συνδρομές σε βάσεις βιογραφικών, και φυσικά ο χρόνος των υπευθύνων προσλήψεων που αφιερώνεται σε συνεντεύξεις αντί για παραγωγικό έργο. Το SHRM εκτιμά το μέσο κόστος πρόσληψης στις ΗΠΑ στα $4.700 και 44 ημέρες αναμονής. Για πιο εξειδικευμένους ρόλους, τα νούμερα είναι ακόμα μεγαλύτερα.

Και αυτά είναι απλώς η αρχή. Όταν ένας εργαζόμενος αναλαμβάνει νέα θέση, σπάνια είναι πλήρως παραγωγικός για τους πρώτους 3 μήνες – συχνά και πολύ περισσότερο, ανάλογα με τον ρόλο. Κατά τη διάρκεια αυτή, η επιχείρηση πληρώνει κανονικά το μισθό του, ενώ το όφελος είναι ελάχιστο. Η διαδικασία προσαρμογής μπορεί να επιταχυνθεί με σωστή εκπαίδευση, αλλά και αυτή έχει κόστος.

Η πρόσληψη, λοιπόν, είναι επένδυση. Με υψηλό αρχικό κόστος, που αποσβένεται σταδιακά όσο ο εργαζόμενος φτάνει το πλήρες δυναμικό του. Οι απολύσεις, αντίθετα, είναι σαν να εγκαταλείπεις μια επένδυση ακριβώς πριν αρχίσει να αποδίδει.

Πολλές από τις εταιρείες που προχώρησαν σε απολύσεις, παραδέχθηκαν ότι απλώς δεν μπορούσαν να περιμένουν για να δουν τους υπαλλήλους να φτάνουν σε πλήρη απόδοση. Φταίει η αγορά, η έλλειψη κεφαλαίων, μη ρεαλιστικά επιχειρηματικά μοντέλα, αλλά κυρίως: η υπερπρόσληψη – ειδικά σε υποστηρικτικούς ρόλους.

Το HR Εκεί που Πραγματικά Ανήκει

Ο τρίτος γύρος απολύσεων στη Spotify το 2023 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προηγούμενης παρατήρησης. Παρά τη σχετική σταθεροποίηση της αγοράς μετά την ταραχώδη περίοδο των αρχών του 2020 και παρόλο που η εταιρεία είχε μόλις κλείσει ένα εξαιρετικά επιτυχημένο τρίμηνο — ξεπερνώντας τις προβλέψεις τόσο σε επίπεδο συνδρομητών όσο και σε έσοδα — αναγκάστηκε να περικόψει το 17% του προσωπικού της. Προς τιμήν της, η Spotify διαχειρίστηκε τη διαδικασία με διαφάνεια και σεβασμό, προσφέροντας έως και πέντε μισθούς ως αποζημίωση στους εργαζομένους που επηρεάστηκαν. Ωστόσο, το γεγονός παραμένει: ακόμα και υπό τις καλύτερες συνθήκες, η εταιρεία ήταν υπερστελεχωμένη.

Πώς, όμως, έφτασαν τόσες εταιρείες σε αυτή τη θέση; Αν και οι ακριβείς λεπτομέρειες δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν, οι περισσότεροι επαγγελματίες του HR πιθανότατα μπορούν να υποψιαστούν τι συνέβη: προσλήψεις «για χάρη των προσλήψεων». Δυστυχώς, είναι σύνηθες το τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού να αποκλείεται από τις συζητήσεις στρατηγικής, βιωσιμότητας και μακροπρόθεσμης κατεύθυνσης της εταιρείας. Η στελέχωση και οι ανάγκες σε προσωπικό αντιμετωπίζονται ως κάτι που θα προσαρμοστεί εκ των υστέρων στους στόχους, και όχι ως αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού τους.

Αυτό οδηγεί σε έναν άκρως αντιδραστικό τρόπο προσλήψεων, όπου η απαίτηση για νέο προσωπικό προκύπτει μόνο όταν το υπάρχον HR αδυνατεί πλέον να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της εταιρείας. Και τότε, αντί να επανεξεταστεί συνολικά η στρατηγική, η «λύση» που προκρίνεται είναι να προσληφθεί περισσότερο προσωπικό στο HR ώστε να συνεχιστούν ακόμα περισσότερες προσλήψεις. Αυτός ο φαύλος κύκλος, που αρχικά μπορεί να μοιάζει με υγιή ανάπτυξη, είναι στην πραγματικότητα μία επισφαλής και ανεξέλεγκτη πρακτική όταν απουσιάζει ο στρατηγικός σχεδιασμός.

Η λύση είναι, πλέον, προφανής: ένα προληπτικό, καλά μελετημένο πλάνο στελέχωσης. Αν το HR βρίσκεται στο τραπέζι του στρατηγικού σχεδιασμού και συμμετέχει ενεργά σε κάθε στάδιο λήψης αποφάσεων, η στελέχωση μπορεί να ενταχθεί οργανικά στη συνολική αναπτυξιακή στρατηγική της εταιρείας. Όχι ως εργαλείο εξυπηρέτησης αυθαίρετων απαιτήσεων, αλλά ως στοιχείο που βασίζεται σε σαφείς προβλέψεις, συγκεκριμένους ρόλους, εκτιμώμενη αξία και υπολογισμό κόστους και απόδοσης σε συνδυασμό με το ευρύτερο οικονομικό πλάνο της επιχείρησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σχεδιασμοί πρέπει να είναι άκαμπτοι ή ανελαστικοί. Αντίθετα, ένα καλά δομημένο πλάνο στελέχωσης οφείλει να ενσωματώνει σενάρια για διαφορετικές εξελίξεις και εξωτερικούς παράγοντες. Πρέπει να περιγράφει τις μελλοντικές ανάγκες, τον ρόλο και την προστιθέμενη αξία κάθε θέσης, και να εντάσσεται οργανικά στον οικονομικό σχεδιασμό, όχι ως στατικό κόστος αλλά ως επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο – μια επένδυση που απαιτεί την ίδια μεθοδικότητα με οποιοδήποτε άλλο project αντίστοιχου μεγέθους.

Συνεπώς, όταν η διαδικασία προσλήψεων διενεργείται με την ίδια φροντίδα και προσοχή όπως κάθε άλλη στρατηγική διαχείρισης πόρων, οι απολύσεις δεν είναι μονόδρομος σε περιόδους κρίσης. Μια υγιής επιχείρηση μπορεί να σχεδιάσει εγκαίρως, ώστε να μην καταλήξει να καταφεύγει σε βίαιες περικοπές με κάθε αναταραχή της αγοράς.